W mojej praktyce inżynierskiej widziałem dziesiątki pękniętych pokryw studzienek. Niestety scenariusz jest zazwyczaj ten sam. Najpierw inwestor kupuje najtańszy, „zielony” właz w markecie budowlanym. Następnie montuje go na podjeździe do garażu. W efekcie przyjeżdża kurier busem z paczką, najeżdża kołem na studzienkę i… katastrofa gotowa. Koło wpada do środka, zawieszenie zostaje urwane. W konsekwencji właściciel posesji ma poważny problem. Dlaczego? Ponieważ zignorował kluczowy parametr: właz studzienki klasa obciążenia. W tym artykule, wyjaśnię Ci różnice między klasami A15, B125 i D400. Ponadto, opierając się na normie PN-EN 124, podpowiem, jak dobrać bezpieczne zwieńczenie.
Podstawa prawna: Norma PN-EN 124
Dobór włazu to nie kwestia gustu. W rzeczywistości jest to kwestia twardych przepisów. Mianowicie, reguluje to norma PN-EN 124: Zwieńczenia wpustów i studzienek kanalizacyjnych do nawierzchni dla ruchu pieszego i kołowego. Dokument ten dzieli zwieńczenia na 6 grup i klas obciążenia. Zatem każda klasa odpowiada maksymalnemu naciskowi, jaki pokrywa może wytrzymać bez trwałego odkształcenia lub zniszczenia.
Co istotne, norma ta jest obowiązująca w całej Unii Europejskiej. Oznacza to, że oznaczenie „B125” na włazie polskim, niemieckim czy włoskim gwarantuje tę samą wytrzymałość. Dlatego ignorowanie tych oznaczeń to proszenie się o kłopoty. W rezultacie, w przypadku wypadku, ubezpieczyciel odmówi wypłaty odszkodowania. Wskaże on na rażące niedbalstwo właściciela terenu.
Przegląd klas obciążenia: Gdzie stosować A15, B125 i D400?
W budownictwie jednorodzinnym i osiedlowym najczęściej spotykamy się z trzema klasami. Poniżej omawiam je szczegółowo. Jednocześnie wskazuję typowe błędy w ich stosowaniu.
Klasa A15 (Grupa 1) – Obciążenie do 1,5 tony
Zazwyczaj są to najlżejsze i najtańsze włazy. Często wykonuje się je z tworzywa sztucznego (polimeru) w kolorze zielonym lub czarnym. Właz studzienki klasa obciążenia A15 nadaje się wyłącznie do powierzchni przeznaczonych dla ruchu pieszego i rowerzystów. Dlatego możesz go zamontować na trawniku, w ogrodzie lub na ścieżce rowerowej.
Błąd krytyczny: Montaż włazu A15 na podjeździe do garażu. Przecież nawet mały samochód osobowy waży ponad 1,5 tony. Chociaż nacisk rozkłada się na 4 koła, to dynamiczne uderzenie generuje siłę punktową. W efekcie plastik kruszy się jak wafel.
Klasa B125 (Grupa 2) – Obciążenie do 12,5 tony
Z kolei ta klasa to „złoty środek” dla budownictwa jednorodzinnego. Włazy te wykonuje się zazwyczaj z żeliwa szarego lub sferoidalnego. Rzadziej spotyka się modele ze wzmocnionego tworzywa. Klasa B125 jest przeznaczona na: chodniki, strefy dla pieszych, parkingi wielopoziomowe i podjazdy dla samochodów osobowych.
Jeśli planujesz studzienkę w kostce brukowej przed garażem, wybierz B125. Wytrzyma ona nacisk SUV-a. Co więcej, poradzi sobie nawet z okazjonalnym wjazdem lekkiego auta dostawczego. Jednak pamiętaj, że nie jest to właz drogowy.
Klasa D400 (Grupa 4) – Obciążenie do 40 ton
Natomiast to jest waga ciężka. Włazy żeliwne D400 stosuje się w jezdniach dróg (również osiedlowych), utwardzonych poboczach oraz na parkingach dla wszystkich rodzajów pojazdów. Zatem jeśli Twoja studzienka wypada w drodze dojazdowej, po której jeździ śmieciarka lub szambiarka, musisz zastosować D400. Bowiem żaden inny właz studzienki klasa obciążenia nie zapewni tu bezpieczeństwa.
Case Study: Oszczędność, która kosztowała 5000 zł właz studzienki klasa obciążenia
Przykładowo, Pan Janusz budował dom. Na etapie wykończenia podjazdu z kostki, wykonawca zapytał o właz do studni wodomierzowej. Początkowo Pan Janusz, chcąc zaoszczędzić, kupił w markecie właz polimerowy A15 za 150 zł. „Przecież to tylko podjazd, nikt tu czołgiem nie wjedzie” – argumentował. Niestety, dwa miesiące później przyjechał kurier z meblami. Ciężki bus cofał na podjazd. Wtedy tylne koło najechało na właz.
Efekt był natychmiastowy. Pokrywa pękła na pół. Następnie koło wpadło do studni, uszkadzając wodomierz i zawory. Woda zalała wykop. Dodatkowo bus zawisł na podwoziu, uszkadzając próg i miskę olejową. W konsekwencji Pan Janusz musiał pokryć koszty: nowego zestawu wodomierzowego, naprawy busa (ubezpieczyciel odmówił wypłaty z OC posesji z powodu niewłaściwego doboru włazu) oraz zakupu i montażu nowego włazu B125. Ostatecznie zapłacił ponad 5000 zł. A wystarczyło dopłacić 300 zł do włazu żeliwnego na początku.
Jak prawidłowo zamontować właz studzienki klasa obciążenia?
Sam dobór klasy to połowa sukcesu. Drugą połową jest montaż. Przede wszystkim, korpus włazu musi być stabilnie osadzony na zwieńczeniu studni. Nie może „wisieć” na kostce brukowej. Dlatego należy stosować pierścienie odciążające lub płyty nastudziennie. Przenoszą one nacisk na grunt wokół studni, a nie na jej kręgi. Ponadto, właz musi być zlicowany z nawierzchnią. Wystający właz to ryzyko uszkodzenia opony lub pługa śnieżnego zimą. Z kolei zapadnięty właz to uciążliwe „dobijanie” zawieszenia.
Reasumując, dobierając właz studzienki klasa obciążenia jest parametrem krytycznym. Trawnik – A15. Na podjazd – minimum B125. Na drogę – D400. Wbrew pozorom oszczędność na tym elemencie jest pozorna i bardzo ryzykowna.
Szczegółowe informacje o normach znajdziesz na stronie: Polski Komitet Normalizacyjny.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania – właz studzienki klasa obciążenia
Tak, klasa A15 (do 1,5 tony) jest dopuszczona do stosowania na powierzchniach przeznaczonych wyłącznie dla ruchu pieszego i rowerowego. Jeśli jednak chodnik jest częścią podjazdu lub istnieje ryzyko, że wjedzie na niego samochód, bezpieczniej jest zastosować klasę B125.
Włazy żeliwne są cięższe, trwalsze i bardziej odporne na promieniowanie UV oraz wysokie temperatury (np. gorący asfalt). Włazy polimerowe są lżejsze, nie korodują i są tańsze, ale mogą być mniej odporne na uszkodzenia mechaniczne w niskich temperaturach. W klasie B125 i wyższych zalecam żeliwo.
Klasa C250 (do 25 ton) jest przeznaczona do zwieńczeń wpustów ściekowych przy krawężnikach (w strefie rynsztoków). W typowym budownictwie jednorodzinnym rzadko zachodzi potrzeba jej stosowania, chyba że studzienka znajduje się w specyficznym miejscu przy samej krawędzi jezdni. Zazwyczaj wystarcza B125 lub D400.
Oznaczenie klasy (np. B125, EN 124) powinno być odlane na wierzchniej stronie pokrywy. Jeśli właz jest stary, skorodowany i nieczytelny, należy założyć, że nie spełnia on współczesnych norm i w przypadku planowanego ruchu kołowego wymienić go na nowy o odpowiedniej klasie.
Wymiana samej pokrywy jest możliwa tylko, jeśli pasuje ona do istniejącego korpusu (ramy). Często jednak producenci zmieniają wymiary. Zazwyczaj konieczna jest wymiana całego kompletu (pokrywa + rama), co wiąże się z kuciem nawierzchni i ponownym osadzeniem korpusu na zaprawie.