Nie każda inwestycja związana z wodą wymaga pozwolenia wodnoprawnego. Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne przewiduje kilka różnych trybów: brak obowiązku uzyskania zgody wodnoprawnej, powiadomienie, zgłoszenie wodnoprawne oraz pozwolenie wodnoprawne.
O właściwej procedurze nie decyduje sama nazwa inwestycji. Studnia, staw, drenaż, przydomowa oczyszczalnia ścieków czy wylot deszczówki mogą podlegać różnym formalnościom zależnie od parametrów, sposobu korzystania z wód, konstrukcji urządzenia i zasięgu oddziaływania.
W tym poradniku pokazuję, co wymaga pozwolenia wodnoprawnego, co można wykonać na zgłoszenie, kiedy wystarczy powiadomienie i kiedy ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne nie wymaga żadnej z tych procedur.
Co wymaga pozwolenia wodnoprawnego? Szybka odpowiedź
Najpierw trzeba więc sprawdzić zwolnienia z art. 395, następnie szczególny tryb powiadomienia z art. 395a i katalog zgłoszeń z art. 394. Dopiero gdy inwestycja nie mieści się w tych rozwiązaniach, ocenia się przesłanki pozwolenia, w szczególności wymienione w art. 389 i 390. Dlatego odpowiedź na pytanie, co wymaga pozwolenia wodnoprawnego, należy budować w tej właśnie kolejności.
Przeczytaj także
Cztery tryby: brak zgody, powiadomienie, zgłoszenie i pozwolenie
„Zgoda wodnoprawna” jest pojęciem ustawowym. Nie obejmuje jednak wszystkich sytuacji, z którymi spotyka się inwestor. Czynność może korzystać ze zwolnienia, a przebudowa rowu lub obiektu drenarskiego w celu retencyjnym może wymagać powiadomienia, mimo że nie wymaga pozwolenia ani zgłoszenia.
„Zgoda wodnoprawna jest udzielana przez: 1) wydanie pozwolenia wodnoprawnego; 2) przyjęcie zgłoszenia wodnoprawnego; 3) wydanie oceny wodnoprawnej”.
Kontekst przepisu: dalsza część art. 388 wymienia również decyzje wskazane w innych przepisach. Powiadomienie z art. 395a nie jest natomiast pozwoleniem ani przyjęciem zgłoszenia wodnoprawnego.
Interpretacja autora: określenie „bez pozwolenia” nie oznacza automatycznie „bez formalności”. Trzeba ustalić, czy występuje zgłoszenie, powiadomienie albo obowiązek wynikający z innej ustawy.
Przykład: przebudowa obiektu drenarskiego w celu zahamowania odpływu może nie wymagać zgłoszenia wodnoprawnego, ale przed rozpoczęciem robót wymagać powiadomienia właściwego organu.
Co wymaga pozwolenia wodnoprawnego, a co zgłoszenia?
Poniższe zestawienie służy do pierwszej kwalifikacji i pokazuje, co wymaga pozwolenia wodnoprawnego w najczęstszych inwestycjach przy domu. Każdą pozycję trzeba czytać razem z warunkami w komórce. W praktyce jedna inwestycja może obejmować kilka czynności, dlatego zgłoszenie dotyczące urządzenia nie zawsze rozstrzyga sposób późniejszego korzystania z wód.
Studnia, staw i przydomowa oczyszczalnia ścieków
Drenaż, deszczówka i przepust
Jak sprawdzić, co wymaga pozwolenia wodnoprawnego?
Analizę należy prowadzić od przepisu szczególnego do trybu bardziej wymagającego. Przy ustalaniu, co wymaga pozwolenia wodnoprawnego, najpierw określa się, czy planowana czynność dotyczy korzystania z wód, usługi wodnej, urządzenia wodnego albo robót mogących zmienić stosunki wodne. Następnie sprawdza się parametry i zasięg oddziaływania.
Oddziel wykonanie urządzenia od późniejszego poboru, odprowadzania wody lub wprowadzania ścieków.
Jeżeli dokładne parametry, cel i oddziaływanie mieszczą się w zwolnieniu, pozwolenie ani zgłoszenie nie są wymagane. Dla pkt 15 i 16 przejdź do powiadomienia.
Jeżeli każda przesłanka odpowiada katalogowi zgłoszeń, właściwym trybem jest zgłoszenie wodnoprawne.
Usługa wodna, szczególne korzystanie z wód lub wykonanie urządzenia poza wyjątkami zwykle prowadzą do pozwolenia wodnoprawnego.
Jeżeli jedno przedsięwzięcie obejmuje działania wymagające zgłoszenia i pozwolenia, art. 394 ust. 4 przewiduje ich rozpatrzenie w jednym postępowaniu zakończonym pozwoleniem wodnoprawnym. Nie należy więc dzielić funkcjonalnie jednej inwestycji wyłącznie po to, aby zastosować prostszą procedurę.
Studnia – kiedy pozwolenie wodnoprawne nie jest potrzebne?
Popularna reguła „30 m i 5 m³ na dobę” łączy dwa odrębne testy. Głębokość do 30 m dotyczy wykonania urządzenia wodnego służącego do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania. Natomiast limit 5 m³ na dobę dotyczy średniorocznej ilości pobieranej wody.
Trzeba więc osobno ocenić wykonanie ujęcia oraz późniejszy pobór. Dodatkowo zwykłe korzystanie z wód służy potrzebom własnego gospodarstwa domowego lub rolnego. Studnia obsługująca działalność gospodarczą nie korzysta automatycznie z tego samego zwolnienia.
Przykładowo ujęcie o głębokości 28 m dla domu, przy średniorocznym poborze 2 m³ na dobę, może spełniać przesłanki zwolnienia wodnoprawnego. Nadal trzeba jednak przeanalizować ustawę z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze, szczególnie cel otworu, głębokość, wielkość poboru oraz położenie względem obszarów górniczych.
Staw do 5000 m² – zgłoszenie czy pozwolenie?
Zgłoszenie wodnoprawne może obejmować wykonanie stawu o powierzchni nieprzekraczającej 5000 m² i głębokości nieprzekraczającej 3 m od naturalnej powierzchni terenu. Jednocześnie staw nie może być napełniany w ramach usług wodnych, lecz wyłącznie wodami opadowymi, roztopowymi albo gruntowymi.
Znaczenie ma również oddziaływanie. Powinno pozostawać w granicach terenu będącego własnością inwestora albo obejmować grunty, których właściciele wcześniej pisemnie zgodzili się na wykonanie stawu. Wszystkie warunki trzeba spełnić łącznie.
Pompowanie do stawu wody ze studni lub cieku może stanowić usługę wodną, dlatego sam wymiar zbiornika nie przesądza o zgłoszeniu. Ponadto art. 394 ust. 2 i 3 nakazuje uwzględnić parametry skumulowane kilku planowanych, realizowanych albo wykonanych stawów. Sztuczny podział przedsięwzięcia nie chroni więc przed obowiązkiem uzyskania pozwolenia.
Przydomowa oczyszczalnia ścieków – trzy różne formalności
Przydomową oczyszczalnię należy rozłożyć na trzy elementy. Pierwszym jest budowa zbiornika, osadnika i instalacji technologicznej, oceniana według ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane. Drugim jest wykonanie urządzenia służącego do wprowadzania oczyszczonych ścieków do ziemi. Trzecim pozostaje samo wprowadzanie ścieków.
Wykonanie urządzenia wodnego przeznaczonego do wprowadzania do ziemi ścieków oczyszczonych w przydomowej oczyszczalni, na potrzeby zwykłego korzystania z wód, wymaga zgłoszenia na podstawie art. 394 ust. 1 pkt 13. Natomiast samo wprowadzanie ścieków w ilości do 5 m³ na dobę może korzystać ze zwolnienia z art. 395 pkt 7, jeżeli rzeczywiście odbywa się w ramach zwykłego korzystania.
Większa ilość ścieków, inny cel albo odprowadzanie do wód powierzchniowych może zmienić kwalifikację. Również studnia chłonna nie jest automatycznie neutralnym elementem działki. Jej funkcję i formalności szerzej omawia poradnik „Studnia chłonna z kręgów betonowych – kiedy wymaga operatu i pozwolenia wodnoprawnego?”.
Drenaż i odwodnienie – zgłoszenie, powiadomienie czy pozwolenie?
Drenaż opaskowy, odwadnianie wykopu oraz przebudowa obiektu drenarskiego nie są tą samą czynnością. Zgłoszenie wodnoprawne może obejmować między innymi trwałe odwadnianie wykopów budowlanych, roboty mogące zmienić stan wód podziemnych, odprowadzanie wód z wykopów oraz wykonanie urządzeń odwadniających obiekty budowlane, gdy ich oddziaływanie nie wykracza poza teren inwestora.
Długotrwałe obniżenie poziomu zwierciadła wody podziemnej wymaga natomiast pozwolenia. Powiadomienie dotyczy wyłącznie przebudowy rowów w celu zatrzymywania wody oraz przebudowy obiektów drenarskich w celu hamowania odpływu, przy zachowaniu ustawowego zasięgu oddziaływania lub uzyskaniu wymaganych pisemnych zgód właścicieli gruntów.
Co wymaga pozwolenia wodnoprawnego przy odprowadzaniu deszczówki?
Rów przydrożny lub melioracyjny nie jest ogólnodostępnym odbiornikiem dla każdej nieruchomości. Jeżeli wody opadowe zostają ujęte w przewody, korytka albo kanalizację, a następnie trafiają do rowu lub cieku przez wylot, trzeba ocenić zarówno wykonanie urządzenia wodnego, jak i późniejsze korzystanie z wód.
W zależności od sposobu zagospodarowania może wystąpić usługa wodna albo szczególne korzystanie z wód. Jednocześnie wylot jest urządzeniem wodnym. Dlatego jedna decyzja może obejmować kilka uprawnień, na przykład wykonanie wylotu oraz odprowadzanie wód opadowych do odbiornika.
Inaczej ocenia się zagospodarowanie deszczówki na własnym terenie bez zorganizowanego zrzutu do wód lub urządzenia wodnego. Rozwiązanie nie może jednak szkodliwie zmieniać stosunków wodnych ani zalewać sąsiednich nieruchomości. Szczegółową kwalifikację rowu opisuje artykuł „Odprowadzenie deszczówki do rowu – kiedy jest legalne?”.
Co wymaga pozwolenia wodnoprawnego przy budowie przepustu w rowie?
Przebudowa rowu polegająca na wykonaniu przepustu albo innego przekroju zamkniętego na długości nie większej niż 10 m wymaga zgłoszenia wodnoprawnego. Po przekroczeniu tej długości trzeba przeprowadzić kwalifikację w kierunku pozwolenia wodnoprawnego.
Ustawa nakazuje również brać pod uwagę parametry skumulowane z innymi planowanymi, realizowanymi i zrealizowanymi przedsięwzięciami. Dotyczy to między innymi przepustów, stawów i pomostów. Dlatego kilku blisko położonych odcinków nie można traktować jako niezależnych wyłącznie dlatego, że każdy z nich ma mniej niż 10 m.
Gdzie złożyć zgłoszenie, a kto wydaje pozwolenie wodnoprawne?
Zgłoszenie wodnoprawne składa się do nadzoru wodnego właściwego miejscowo albo najbliższego dla planowanego zamierzenia. Organem właściwym w sprawach zgłoszeń jest kierownik nadzoru wodnego Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
Wniosek o pozwolenie również można złożyć w nadzorze wodnym, jednak decyzję w typowych sprawach wydaje dyrektor zarządu zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Sprawy zastrzeżone w art. 397 ust. 3 rozpatruje dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej, a w szczególnym przypadku minister właściwy do spraw gospodarki wodnej.
Powiadomienia dotyczące robót z art. 395 pkt 15 i 16 prowadzą natomiast właściwe organy wskazane w art. 395a. Dla inwestora niebędącego Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie sprawy te w strukturze przedsiębiorstwa prowadzi zarząd zlewni.
- Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – procedura zgłoszenia wodnoprawnego
- Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – procedura uzyskania pozwolenia wodnoprawnego
Kontekst przepisu: art. 397 rozdziela właściwość pomiędzy dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej, dyrektora zarządu zlewni oraz kierownika nadzoru wodnego. Jednocześnie ust. 6 wskazuje miejsce składania wniosków i zgłoszeń.
Interpretacja autora: miejsce przyjęcia dokumentów nie zawsze jest organem wydającym decyzję. Dlatego nie należy utożsamiać nadzoru wodnego, do którego przekazano wniosek, z dyrektorem zarządu zlewni rozstrzygającym typową sprawę pozwolenia.
Przykład: inwestor składa w najbliższym nadzorze wodnym wniosek z operatem dla wylotu kanalizacji deszczowej. Dokumenty zostają przekazane do właściwego organu, a decyzję w typowej sprawie wydaje dyrektor zarządu zlewni.
Jak przygotować dokumentację wodnoprawną?
Najpierw należy nazwać wszystkie planowane czynności. Dla studni będą to między innymi wykonanie ujęcia, próbne pompowanie i docelowy pobór. Dla przydomowej oczyszczalni trzeba oddzielić budowę technologii, wykonanie urządzenia rozsączającego oraz późniejsze wprowadzanie ścieków.
Następnie wyznacza się parametry i zasięg oddziaływania. W zależności od inwestycji potrzebne są powierzchnie, głębokości, rzędne, przepływy, ilości średnie i maksymalne, źródło zasilania, charakterystyka odbiornika, wyniki badań gruntu oraz informacja o prawie do nieruchomości i urządzeń.
Dopiero na tej podstawie wybiera się procedurę. Dokumentacja ma wykazać nie tylko, co wymaga pozwolenia wodnoprawnego, lecz także które części zamierzenia podlegają innym trybom. Pozwolenie wodnoprawne wymaga zwykle operatu wodnoprawnego w części opisowej i graficznej oraz pozostałych załączników wynikających z rodzaju sprawy. Zgłoszenie ma węższy zakres dokumentów, ale także musi jednoznacznie opisywać lokalizację, parametry i oddziaływanie zamierzenia.
Końcowa checklista projektanta
- Czy oddzielono wykonanie urządzenia wodnego od późniejszego korzystania z wód?
- Czy sprawdzono brak zgody, powiadomienie, zgłoszenie i pozwolenie jako cztery różne tryby?
- Czy dla studni oceniono osobno głębokość ujęcia, cel oraz średnioroczny pobór?
- Czy dla stawu podano powierzchnię, głębokość, sposób zasilania i zasięg oddziaływania?
- Czy przy kilku stawach albo przepustach uwzględniono parametry skumulowane?
- Czy przy oczyszczalni rozdzielono technologię, urządzenie do wprowadzania ścieków i sam zrzut?
- Czy dla drenażu i deszczówki wskazano odbiornik oraz wpływ na nieruchomości sąsiednie?
- Czy ustalono właściwy nadzór wodny, zarząd zlewni albo regionalny zarząd gospodarki wodnej?
- Czy dokumenty wodnoprawne zostaną uzyskane przed rozpoczęciem robót wymagających zgody?
Podsumowując, odpowiedź na pytanie, co wymaga pozwolenia wodnoprawnego, zawsze zaczyna się od dokładnego opisania czynności. Sama nazwa „studnia”, „staw”, „drenaż” albo „oczyszczalnia” nie wystarcza. Dopiero parametry, cel, odbiornik i zasięg oddziaływania pozwalają prawidłowo wybrać brak zgody, powiadomienie, zgłoszenie lub pozwolenie.
FAQ – co wymaga pozwolenia wodnoprawnego, a co zgłoszenia?
Pozwolenia wymagają między innymi usługi wodne, szczególne korzystanie z wód, długotrwałe obniżenie zwierciadła wody podziemnej oraz wykonanie urządzeń wodnych, jeżeli ustawa nie przewiduje zwolnienia albo zgłoszenia. Każdą inwestycję trzeba kwalifikować według jej parametrów i rzeczywistego sposobu użytkowania.
Zgłoszenia wymagają wyłącznie czynności wymienione w art. 394 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne. W praktyce są to między innymi określone stawy, przepusty do 10 m, niektóre odwodnienia oraz urządzenia wprowadzające do ziemi ścieki z przydomowej oczyszczalni.
Powiadomienie dotyczy przebudowy rowów w celu zatrzymywania wody oraz przebudowy obiektów drenarskich w celu hamowania odpływu, przy warunkach określonych w art. 395 pkt 15 i 16. Zgłoszenie jest natomiast formą zgody wodnoprawnej dla czynności z art. 394.
Nie. Limit 30 m dotyczy urządzenia do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania. Osobno trzeba sprawdzić cel i średnioroczną ilość poboru, a także obowiązki wynikające z ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze.
Zgłoszenia wymaga wykonanie urządzenia wodnego służącego do wprowadzania do ziemi ścieków oczyszczonych w przydomowej oczyszczalni na potrzeby zwykłego korzystania z wód. Budowę oczyszczalni oraz samo wprowadzanie ścieków kwalifikuje się odrębnie.
Zgłoszenie oraz wniosek o pozwolenie składa się do nadzoru wodnego właściwego miejscowo albo najbliższego planowanej inwestycji. Zgłoszenie rozpatruje kierownik nadzoru wodnego, natomiast typowe pozwolenie wydaje dyrektor zarządu zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
