Prawo budowlane z 1928: wodociągi, kanalizacja i gaz

Prawo budowlane z 1928 obejmowało urządzenia związane z budynkami, a także studnie, ustępy i procedury instalacyjne. Jednak szczegółowy obowiązek przyłączenia mógł wynikać z przepisów miejscowych. Gaz także wymagał pozwolenia w przewidzianym trybie, chociaż nie trzeba było przedstawiać projektu. Dlatego poniżej rozdzielamy treść aktu ogólnego, upoważnienia do dalszych regulacji i wcześniejsze ustawy miejskie.

Prawo budowlane z 1928 — ilustracja robotników układających przewody wodociągowe w ulicy.
Ilustracja tematyczna z dotychczasowego wpisu. Nie stanowi dokumentacji konkretnej budowy ani źródła treści przepisów

Analizujemy pierwotny akt, uchylony 13 sierpnia 1961 r. Dlatego dawnych wymiarów nie traktujemy jako dzisiejszych wymagań projektowych. Wyjaśniamy również granice regulacji miejscowych, pozwolenia i kwalifikacje technicznego kierownika. Przykłady służą analizie dokumentów; nie opisują osobistych doświadczeń autora.

Prawo budowlane z 1928: szybka odpowiedź

Prawo budowlane z 1928: jaki tekst czytamy?

Analizujemy Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli, ogłoszone jako Dz.U. 1928 nr 23 poz. 202. Zachowujemy pisownię tytułu „budowlanem”. Natomiast opis przepisów podajemy współczesnym językiem. Cytaty pochodzą z pierwotnego druku, dlatego nie przenosimy do nich późniejszych zmian ani tekstu jednolitego z 1939 r.

Art. 1 pkt 1 lit. b obejmował budowę, zmiany i utrzymanie urządzeń związanych z budynkami, a także urządzeń pomocniczych przy budowie. Jednak konkretnych wymagań szukamy w dalszych artykułach. Dlatego sam szeroki zakres aktu nie dowodzi istnienia każdego dzisiejszego wymagania instalacyjnego.

Ponadto zakres terytorialny wymaga uwagi: art. 418 wyłączał województwo śląskie i przewidywał różne terminy wejścia w życie części przepisów. Art. 246–257 znajdowały się w tytule dla gmin miejskich i uzdrowisk uznanych za posiadające charakter użyteczności publicznej. Zatem nie należy automatycznie przypisywać tych samych zasad każdej miejscowości.

Studnie: co regulowały art. 246–250?

Prawo budowlane z 1928 regulowało także zaopatrzenie osiedli bez wodociągów gminnych. Art. 246 wymagał dostatecznej liczby studni. Natomiast art. 247 określał ich odległości oraz dopuszczał studnie wspólne na granicy działki. Zatem była to regulacja dostępności i ochrony wody, a nie jednolity nakaz budowy osobnej studni na każdej posesji.

Zabezpieczenie studni i dawne odległości

Art. 248 wymagał ochrony studni i zbiorników wody pitnej przed zanieczyszczeniem, a także określał zabezpieczenie ścian studni. Natomiast art. 249 opisywał utwardzenie otoczenia i spadek zapewniający odpływ od studni. Ponadto art. 250 wymagał nakrycia studni z pompą i wyniesienia jej ocembrowania ponad teren.

Przykład historyczny: art. 247 wskazywał co najmniej 5 m od granic sąsiadów oraz 10 m od wskazanych źródeł zanieczyszczenia. Jednak studnie wspólne mogły powstawać na granicy działki. Natomiast te wartości opisują dawną regulację; nie stanowią wskazówki do dzisiejszego sytuowania ujęcia.

Ustępy i doły ustępowe w prawie z 1928 r.

Art. 251 wymagał łatwo dostępnego ustępu wewnątrz budynku dla każdego mieszkania w dzielnicy skanalizowanej. Natomiast art. 252 przewidywał osobne ustępy dla mieszkań na działkach w dzielnicach nieskanalizowanych. Ponadto art. 253 regulował oświetlenie i wentylację ponad dach, przy czym wyjątek dotyczący okna obejmował ustępy spłukiwane wodą.

Natomiast w budynkach przeznaczonych dla większej liczby ludzi właściwa władza ustalała potrzebną liczbę i sposób urządzenia ustępów — art. 254. Ponadto art. 255–257 regulowały nieprzepuszczalność dołów, odwietrzanie, izolowanie od ścian budynku, odległości, zamknięcia i zakaz sytuowania przy ulicy lub placu publicznym.

Prawo budowlane z 1928 a przepisy miejscowe

Art. 330 upoważniał Ministra Spraw Wewnętrznych, w porozumieniu z Ministrem Robót Publicznych i zainteresowanymi ministrami, do wydawania szczegółowych przepisów sanitarnych. Jednak samo upoważnienie nie jest treścią wydanego później rozporządzenia. Zatem dodatkowy wymóg trzeba powiązać z konkretnym aktem wykonawczym.

Odrębną rolę miały przepisy miejscowe. Art. 410 pkt 9 pozwalał ustanawiać obowiązek przyłączenia działek do gminnej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Ponadto obejmował warunki przyłączenia, koszty, opłaty oraz obowiązek urządzenia studni, gdy brakowało wodociągu. Nie wprowadzał jednak automatycznie jednakowego obowiązku na wszystkich objętych aktem terenach.

Podstawa tego rozróżnienia: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli — Dz.U. 1928 nr 23 poz. 202, art. 330 i art. 410 pkt 9; status: uchylony. Interpretacja autora: najpierw sprawdzamy upoważnienie, a następnie właściwe przepisy szczegółowe lub miejscowe.

Tarnów i Rzeszów: wcześniejsze ustawy zachowane w mocy

Natomiast art. 420 zachowywał wskazane wcześniejsze przepisy na określonych w nim zasadach, do czasu wydania nowych regulacji. W wyliczeniu pkt 7–8 przywołano dwie ustawy z 20 lipca 1909 r., dotyczące połączenia domów z wodociągiem miejskim:

  • Tarnów — ustawa wskazana w pkt 7, Dz. Ust. i Rozp. Kr. nr 121;
  • Rzeszów — ustawa wskazana w pkt 8, Dz. Ust. i Rozp. Kr. nr 122.

Były to wcześniejsze ustawy o miejscowym zakresie, a nie załączniki ustanawiające obowiązek dla całego kraju. Dlatego z samego przywołania nie odtwarzamy wszystkich wyjątków, terminów ani warunków stosowania. Zatem takie szczegóły wymagają odczytania pełnych tekstów ustaw miejskich.

Prawo budowlane z 1928: mapa artykułów

Tabela porządkuje zakres pierwotnego aktu. Jednak przy ocenie konkretnego przypadku należy jeszcze sprawdzić jego miejsce, datę i właściwe przepisy miejscowe.

Zagadnienie → podstawa → zakres → granica interpretacji
ZagadnienieArtykuł aktuRzeczywisty zakresGranica interpretacji
Urządzenia związane z budynkamiArt. 1 pkt 1 lit. bBudowa, zmiany i utrzymanie urządzeń budynków oraz urządzeń pomocniczych przy budowie.Jednak zakres aktu nie dowodzi szczegółowych wymogów technicznych.
StudnieArt. 246–250Zaopatrzenie osiedli, odległości i zabezpieczenie wody przed zanieczyszczeniem.Gminy miejskie i wskazane uzdrowiska. Ponadto dawny przepis nie jest dzisiejszą podstawą projektu.
Ustępy i doły ustępoweArt. 251–257Dostępność ustępów, oświetlenie, wentylacja i warunki urządzenia dołów.Natomiast historyczny dół ustępowy nie oznacza automatycznie współczesnego zbiornika bezodpływowego.
Szczegółowe przepisy sanitarneArt. 330Upoważnienie do wydawania rozporządzeń sanitarnych przez wskazanych ministrów.Jednak dalszy wymóg trzeba odnaleźć w konkretnym rozporządzeniu.
Domowe urządzenia wod-kanArt. 333 lit. dOgólne domowe urządzenia: wykonanie i gruntowne zmiany; projekt i pozwolenie.Jednak trzeba sprawdzić wyjątki i zakres pojęć.
Przewody gazoweArt. 334 lit. c w związku z art. 332Pozwolenie bez wymogu przedstawienia projektu w opisanym trybie.Brak projektu nie oznaczał braku pozwolenia. Ponadto istnieją wyjątki.
Techniczny kierownikArt. 358–365Nadzór nad określonymi robotami, uprawnienia projektowe i warunki kwalifikacyjne.Jednak funkcja nie odpowiada dzisiejszemu inspektorowi nadzoru inwestorskiego.
Miejscowy obowiązek przyłączeniaArt. 410 pkt 9Możliwość ustanowienia obowiązku i warunków przyłączenia w przepisach miejscowych.Jednak upoważnienie nie zastępuje właściwych przepisów miejscowych.
Ustawy dla Tarnowa i RzeszowaArt. 420, pkt 7–8 wyliczeniaZachowanie wcześniejszych ustaw miejskich na wskazanych zasadach.Jednak szczegóły wymagają pełnych tekstów tych ustaw.

Źródło tabeli: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli — Dz.U. 1928 nr 23 poz. 202, jednostki wskazane w kolumnie „Artykuł aktu”; status: uchylony. Tabela przedstawia omówienie autora, a nie cytat z ustawy.

Prawo budowlane z 1928: pozwolenia na wod-kan i gaz

Schemat autora na podstawie art. 332–334 pierwotnego aktu. Jednak wyjątki, w tym art. 335 lit. d, wymagają osobnego uwzględnienia. Schemat przedstawia prawo historyczne.

Wymagania proceduralne nie były jednakowe dla wszystkich urządzeń. Dlatego czytamy razem ogólny art. 332 oraz odpowiednie wyliczenia w art. 333 i 334. Dzięki temu można oddzielić obowiązek uzyskania pozwolenia od obowiązku przedstawienia projektu.

Domowe urządzenia wod-kan: art. 333 lit. d

Dla uzyskania pozwolenia na roboty z art. 333 należało przedstawić projekt, czyli plan, do zatwierdzenia. Litera d obejmowała bowiem wykonanie i gruntowne zmiany ogólnych domowych urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Ponadto wymieniała inne urządzenia pomocnicze, między innymi centralne ogrzewanie i doły kloaczne.

Jednak przepis zawierał odesłania do wyjątków. Dlatego nie opisujemy każdej drobnej czynności przy instalacji jako wymagającej identycznej procedury. Najpierw trzeba ustalić rodzaj historycznych robót i zastosować pełną treść właściwego wyliczenia.

Gaz: art. 334 lit. c nie zwalniał z pozwolenia

Prawo budowlane z 1928 rozróżniało pozwolenie i dokumentację. Art. 334 wskazywał roboty, dla których nie trzeba było przedstawiać projektu. Litera c wymieniała ustawienie przewodów gazowych, obok innych wskazanych urządzeń. Zatem brak obowiązku projektu nie oznaczał braku pozwolenia.

Ponadto art. 335 lit. d przewidywał zgłoszenie określonych robót dotyczących zwykłych gospodarskich urządzeń wiejskich. Zakres tego wyjątku wymagał oceny konkretnego przypadku. Dlatego schemat przedstawia zasadę dwóch trybów, a nie wszystkie możliwe rozstrzygnięcia proceduralne.

Kierownik techniczny i kwalifikacje w 1928 r.

Art. 358 wiązał roboty wymienione w art. 333 z nadzorem technicznego kierownika. Natomiast art. 359 pozwalał żądać kierownika także przy robotach z art. 334, jeśli wymagało tego bezpieczeństwo publiczne. Ponadto przewidywał określone zwolnienie przy niektórych budynkach parterowych i braku osób uprawnionych.

Wykształcenie, praktyka i egzamin: art. 361–365

Art. 360 wymagał uprawnionych autorów projektów z art. 333, z przewidzianym wyjątkiem. Natomiast dalsze przepisy określały różne ścieżki kwalifikacyjne i granice kompetencji:

  • Art. 361: wykształcenie architektoniczne, co najmniej trzyletnia praktyka oraz egzamin z właściwego ustawodawstwa. Zatem ta ścieżka obejmowała kierowanie robotami i sporządzanie projektów wszelkiego rodzaju.
  • Art. 362: wykształcenie w inżynierii lądowej lub wodnej, z wyłączeniem sekcji melioracyjnej, praktyka i egzamin. Jednak zakres wyłączał wskazane obiekty zabytkowe i monumentalne; projektowanie wymagało również praktyki projektowej.
  • Art. 363: określone wykształcenie mechaniczne, elektryczne, chemiczne lub górnicze oraz praktyka i egzamin. Natomiast kierowanie dotyczyło czynności pomocniczych w zakresie głównego zawodu i miało wskazane ograniczenia.
  • Art. 364: między innymi średnie wykształcenie budowlane, co najmniej sześć lat praktyki i egzamin. Ponadto istniała ścieżka po czterech klasach szkoły średniej, z co najmniej dwunastoletnią praktyką i odpowiednim egzaminem. Obie podlegały ograniczeniom przewidzianym w tym artykule.
  • Art. 365: Minister Przemysłu i Handlu mógł upoważniać osoby z kwalifikacjami sztygara do wskazanych robót przy budynkach objętych art. 348. Była to szczególna możliwość dotycząca określonego zakresu.

Źródło omówienia: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli — Dz.U. 1928 nr 23 poz. 202, art. 360–365; status: uchylony. Ponadto art. 418 różnicował terminy wejścia w życie części regulacji zawodowych.

Czytając prawo budowlane z 1928, uwzględnij więc kwalifikacje i ograniczenia danej ścieżki. Natomiast obecną drogę zawodową znajdziesz w poradniku jak zostać inżynierem sanitarnym.

Dawny przepis a dzisiejszy obowiązek kanalizacji

Dzisiejsze porównanie ograniczamy do kanalizacji. Właściwą podstawą jest art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Dlatego przy ocenie przyłączenia należy odczytać warunki oraz wyjątek wskazane w tym przepisie.

Gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, ustawa przewiduje zbiornik bezodpływowy albo przydomową oczyszczalnię spełniające odrębne wymagania. Natomiast sam zbiornik nie jest wskazanym w tym punkcie wyjątkiem od przyłączenia do istniejącej kanalizacji. Dlatego wodociąg, kanalizacja, zbiornik i oczyszczalnia wymagają rozróżnienia.

Prawo budowlane z 1928: podsumowanie

Historyczny akt łączył wymagania budowlane, sanitarne i proceduralne. Jednak pozostawiał miejsce dla dalszych rozporządzeń i przepisów miejscowych. Dlatego rzetelna analiza powinna przebiegać w następującej kolejności:

  1. Najpierw ustal pierwotny tekst, datę i właściwy zakres terytorialny.
  2. Wskaż artykuł dotyczący konkretnego urządzenia lub robót.
  3. Następnie sprawdź właściwe przepisy szczegółowe i miejscowe.
  4. Oddziel projekt, pozwolenie, zgłoszenie oraz ustanowienie kierownika.
  5. Na koniec porównuj dawne wymagania z aktualnym prawem, zachowując odrębność obu okresów.

Prawo budowlane z 1928 pozwala poznać dawny sposób regulowania instalacji. Natomiast współczesnych rozwiązań projektowych nie należy uzasadniać uchylonymi wymiarami ani historyczną procedurą.

Źródła, wersje i status aktów

FAQ: prawo budowlane z 1928

Jaki zakres miało prawo budowlane z 1928?

Obejmowało budynki, związane z nimi urządzenia oraz wskazane wymagania i procedury. Jednak zakres konkretnej regulacji zależał również od miejsca, daty i przepisów miejscowych.

Czy obowiązek przyłączenia do wodociągu był jednolity dla całego kraju?

Nie wynikał w tej postaci z omawianych przepisów. Art. 410 pkt 9 dopuszczał obowiązki miejscowe. Ponadto art. 420 zachował wcześniejsze regulacje, w tym ustawy dla Tarnowa i Rzeszowa.

Co akt mówił o studniach?

Art. 246–250 opisywały zaopatrzenie osiedli bez wodociągów gminnych, odległości i zabezpieczenie wody. Jednak należały do części dla gmin miejskich i określonych uzdrowisk; dawne wymiary nie są dzisiejszymi wymaganiami.

Czy przewody gazowe można było wykonywać bez pozwolenia?

Art. 334 lit. c przewidywał pozwolenie bez przedstawienia projektu. Dlatego brak projektu nie oznaczał braku pozwolenia. Ponadto należało sprawdzić wyjątki, między innymi dotyczące urządzeń wiejskich w art. 335 lit. d.

Kim był techniczny kierownik?

Nadzorował roboty wskazane w art. 358, a w określonych przypadkach także roboty z art. 334. Jednak tej historycznej funkcji nie należy utożsamiać z dzisiejszym inspektorem nadzoru inwestorskiego.

Kiedy uchylono prawo budowlane z 1928?

Akt uchylono 13 sierpnia 1961 r., co potwierdza również urzędowa metryka aktu. Dlatego służy analizie historycznej, a nie ustalaniu obecnych wymagań projektowych.

Dodaj komentarz

Przewijanie do góry