Atest PZH 2027 nie znika z dnia na dzień ze wszystkich dokumentacji wodociągowych. Od 1 stycznia 2027 r. nie będzie jednak wydawany nowy krajowy atest higieniczny dla wyrobów objętych systemem europejskim. Dotyczy to nowych rur, zaworów, uszczelek, wodomierzy, zbiorników, powłok i innych produktów mających kontakt z wodą pitną. Dlatego zastąpi go ocena zgodności prowadzona według przepisów unijnych. Pakiet dokumentów obejmie certyfikat jednostki notyfikowanej, deklarację zgodności UE oraz odrębne oznakowanie produktu.
Okres przejściowy będzie natomiast długi. Atesty ważne 31 grudnia 2026 r. zachowają znaczenie przez okres, na jaki je wydano. Ponadto ich ważność będzie można przedłużać na dotychczasowych zasadach, lecz nie dłużej niż do 31 grudnia 2032 r. Co istotne, krajowe atesty PZH pozostaną w nowym systemie dla chemikaliów do uzdatniania wody oraz materiałów filtracyjnych. Dlatego hasło „koniec atestów PZH” wymaga doprecyzowania.
Atest PZH 2027: co naprawdę kończy się 1 stycznia?
W praktyce zmiana dotyczy krajowego systemu oceny materiałów i wyrobów stosowanych w procesach dystrybucji wody. Chodzi o produkty, których powierzchnia ma bezpośredni kontakt z wodą przeznaczoną do spożycia. Są to przewody, kształtki, armatura, elementy pomiarowe, zbiorniki, powłoki, zaprawy naprawcze, elastomery i urządzenia zmontowane.
Nowe zasady nie ograniczają się jednak do sprawdzenia składu materiału. Jednocześnie oceniany ma być produkt końcowy albo produkt zmontowany. Natomiast procedura zależy między innymi od grupy ryzyka i elementu o najwyższej kategorii ryzyka. Dlatego sam certyfikat granulatu PE, mieszanki gumowej albo stali nierdzewnej nie musi potwierdzać zgodności gotowej rury, zaworu czy wodomierza.
„Producent lub importer materiału lub wyrobu do kontaktu z wodą do spożycia, zwanych dalej »materiałem lub wyrobem«, lub upoważniony przedstawiciel tego producenta lub importera, wprowadzający do obrotu materiał lub wyrób zapewniają, że stosowane zgodnie z przeznaczeniem nie będą one: 1) wpływać negatywnie na zdrowie ludzi; 2) wpływać niekorzystnie na barwę, zapach lub smak wody do spożycia; 3) sprzyjać rozwojowi mikroorganizmów; 4) uwalniać do tej wody zanieczyszczeń w ilości większej niż to konieczne.”
Interpretacja autora: Ocena higieniczna nie sprowadza się do pytania, czy materiał jest „nietoksyczny”. Trzeba jednocześnie uwzględnić migrację substancji, wpływ na cechy organoleptyczne wody oraz możliwość rozwoju mikroorganizmów.
Przykład z praktyki: Uszczelka może nie zawierać zakazanej substancji, a mimo to uwalniać związki pogarszające zapach wody albo sprzyjać wzrostowi mikrobiologicznemu. Dlatego karta techniczna elastomeru nie zastępuje dokumentu potwierdzającego zgodność wyrobu w przewidzianym kontakcie z wodą.
📌 ZAPAMIĘTAJ: Od 2027 r. nie szukamy automatycznie dokumentu z nazwą „atest PZH” dla każdego nowego wyrobu. Szukamy właściwej ścieżki: starego ważnego atestu w okresie przejściowym albo nowego certyfikatu, deklaracji zgodności UE i oznakowania dla wody pitnej.
Atest PZH 2027 i okres przejściowy do 2032 roku
Polska ustawa rozdziela trzy daty. Do 31 grudnia 2026 r. atesty dla materiałów i wyrobów dystrybucyjnych są jeszcze wydawane na starych zasadach. Natomiast od 1 stycznia 2027 r. można składać wnioski o nowe certyfikaty. Z kolei 31 grudnia 2032 r. wyznacza końcową granicę przedłużania starych atestów.
Ustawa z 13 marca 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 605, art. 14 ust. 2–3
„Do dnia 31 grudnia 2026 r. atesty higieniczne na materiały i wyroby stosowane w procesach dystrybucji wody […] są wydawane na zasadach dotychczasowych.”
„Ważność atestów higienicznych na materiały i wyroby stosowane w procesach dystrybucji wody […] ważnych w dniu 31 grudnia 2026 r. może być przedłużana na zasadach dotychczasowych, niedłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2032 r.”
Interpretacja autora: Rok 2032 nie przedłuża automatycznie każdego dokumentu. Dlatego atest musi być ważny 31 grudnia 2026 r. Jego ewentualne przedłużenie wymaga procedury prowadzonej na dotychczasowych zasadach i nie może wyjść poza końcową datę ustawową. W rezultacie fraza atest PZH 2027 nie oznacza automatycznej ważności każdego starszego dokumentu aż do 2032 r.
Przykład z praktyki: Atest ważny do czerwca 2028 r. może być podstawą odbioru w okresie swojej ważności. Jednak skan dokumentu, który wygasł w listopadzie 2026 r., nie staje się ponownie ważny tylko dlatego, że wyrób leżał wcześniej w magazynie wykonawcy.
⚠️ NAJCZĘSTSZY BŁĄD: Data zakupu jest traktowana jak data „zamrożenia” zgodności. Tymczasem przy zastosowaniu i odbiorze trzeba sprawdzić aktualną ważność dokumentu, jego zakres oraz zgodność oznaczenia produktu z dostarczoną partią.
Co zastąpi krajowy atest dla nowych wyrobów?
Nowy system opiera się na ocenie prowadzonej z udziałem jednostki notyfikowanej. W rezultacie producent, importer albo upoważniony przedstawiciel uzyskuje certyfikat potwierdzający spełnienie wymagań higienicznych, a następnie producent sporządza deklarację zgodności UE.
Ustawa z 13 marca 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 605 – nowy art. 37ap ust. 1
„Producent, importer lub upoważniony przedstawiciel, o których mowa w art. 37ao, mogą wprowadzać do obrotu materiał lub wyrób, jeżeli uzyskali ocenę zgodności poświadczoną certyfikatem potwierdzającym, że materiał lub wyrób spełniają wymagania, o których mowa w art. 37ao, zwany dalej »certyfikatem«.”
Interpretacja autora: Nowy certyfikat nie jest opinią handlową producenta ani zwykłym raportem z badań. Z kolei musi pochodzić od jednostki notyfikowanej z właściwym zakresem akredytacji. Ponadto dokument powinien identyfikować zatwierdzony typ oraz warunki ważności.
Co istotne, rozporządzenie 2024/370 przewiduje pięcioletnią ważność certyfikatu. Dlatego archiwalny PDF bez sprawdzenia daty, zatwierdzonego typu i ewentualnego cofnięcia dokumentu nie powinien zamykać kontroli materiałowej.
Przykład z praktyki: Dostawca przedstawia raport migracji wykonany dla podobnego zaworu. Mimo to raport nie zastępuje certyfikatu konkretnego typu wyrobu. Badanie jest bowiem tylko jednym z elementów procedury oceny zgodności.
Atest PZH 2027: deklaracja zgodności UE
Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2024/370, art. 2 ust. 5
„Jeżeli procedura oceny zgodności, o której mowa w ust. 1 lub 2, wykazała zgodność produktu z mającymi zastosowanie minimalnymi wymogami w zakresie higieny, producenci lub ich upoważnieni przedstawiciele sporządzają deklarację zgodności UE.”
Interpretacja autora: Certyfikat jednostki i deklaracja zgodności UE pełnią różne funkcje. Jednostka potwierdza wynik właściwej procedury, natomiast producent przez wystawienie deklaracji bierze odpowiedzialność za zgodność wprowadzanego produktu.
Przykład z praktyki: W praktyce przy odbiorze rury z 2028 r. nie wystarczy fotografia symbolu na etykiecie. Dlatego w teczce materiałowej powinna znaleźć się deklaracja zgodności UE odnosząca się do rozporządzenia 2024/370. Ponadto trzeba dołączyć dane certyfikatu wskazanego w tej deklaracji.
Czy znak CE lub deklaracja właściwości zastępują ocenę higieniczną?
Nie. Znak CE potwierdza zgodność z wymaganiami unijnego aktu, który przewiduje takie oznakowanie. Natomiast deklaracja właściwości użytkowych opisuje cechy wyrobu w ramach przepisów dotyczących wyrobów budowlanych. Dlatego dokumenty te nie stają się automatycznie potwierdzeniem spełnienia wymagań art. 11 dyrektywy dotyczącej wody pitnej.
Co więcej, „deklaracja zgodności UE” z rozporządzenia 2024/370 nie jest tym samym dokumentem co deklaracja właściwości użytkowych. Jeżeli rura, zawór albo urządzenie podlega kilku systemom prawnym, inwestor może z kolei potrzebować kilku dokumentów równolegle. W efekcie analiza atest PZH 2027 nie może kończyć się na odszukaniu znaku CE w katalogu producenta.
👷 KOMENTARZ PROJEKTANTA: Przy wodomierzu sprawdzam osobno wymagania metrologiczne, w tym właściwe oznakowanie CE i dodatkowe oznakowanie metrologiczne, oraz osobno dokumenty higieniczne dla części mających kontakt z wodą. Dzięki temu certyfikat MID nie jest błędnie traktowany jako potwierdzenie bezpieczeństwa materiałowego.
Commission Delegated Regulation (EU) 2024/371, Article 1(2)
“The marking on the documentation and on the packaging of the product shall also include the following information text: ‘SUITABLE FOR DRINKING WATER’.”
Tłumaczenie autora: „Oznakowanie umieszczone w dokumentacji oraz na opakowaniu produktu obejmuje również następujący tekst informacyjny: »ODPOWIEDNI DO WODY PITNEJ«.”
Interpretacja autora: Europejski system wprowadza własny symbol i tekst informacyjny, odrębne od znaku CE. Symbol ma znajdować się na produkcie, dokumentacji i opakowaniu. Natomiast przy małym produkcie, którego nie można czytelnie oznakować, symbol pozostaje wymagany na opakowaniu i w dokumentacji.
Przykład z praktyki: Mały pierścień uszczelniający może nie mieć czytelnego symbolu na swojej powierzchni. Jednak opakowanie zbiorcze i dokumentacja powinny dzięki temu umożliwiać powiązanie oznakowania z dokładnym rodzajem oraz rozmiarem uszczelki.
Atest PZH 2027: jakie dokumenty sprawdzać przy odbiorze?
W praktyce nie tworzyłbym jednej listy dokumentów oderwanej od rodzaju produktu. Dlatego poniższa tabela rozdziela wyroby proste, produkty zmontowane, urządzenia pomiarowe, powłoki oraz materiały związane z uzdatnianiem.
| Produkt | Dokument higieniczny | Co porównać z dostawą? |
|---|---|---|
| Rury i kształtki | W okresie przejściowym ważny atest; w nowym systemie certyfikat i deklaracja zgodności UE. | Producent, system, materiał, typoszereg, średnice, zastosowanie dla zimnej lub ciepłej wody i oznaczenie partii. |
| Zawory, zasuwy, hydranty i armatura | Dokument dla gotowego produktu zmontowanego; w nowym systemie decyduje element o najwyższej grupie ryzyka. | Dokładny typ, DN, PN, materiały części zwilżanych, powłoka, elastomery i ograniczenia stosowania. |
| Uszczelki, O-ringi i środki montażowe | Osobny dokument, gdy element jest wprowadzany jako samodzielny produkt, albo jednoznaczne objęcie dokumentem produktu zmontowanego. | Rodzaj elastomeru, producent, symbol mieszanki, zakres temperatur, medium oraz produkt, do którego element jest przeznaczony. |
| Wodomierze i urządzenia pomiarowe | Certyfikat higieniczny i deklaracja zgodności UE dla kontaktu z wodą; dokumenty metrologiczne sprawdzane oddzielnie. | Model, średnica, korpus, wkład pomiarowy, uszczelnienia, numer certyfikatu oraz oznakowanie CE/M, jeśli wymagane. |
| Zbiorniki, powłoki i zaprawy naprawcze | Dokument dla konkretnego materiału końcowego i przewidzianego sposobu zastosowania. | Podłoże, liczba warstw, grubość, czas sezonowania, proporcje mieszania, zakres temperatur i przeznaczenie do wody pitnej. |
| Obudowa filtra lub stacji uzdatniania | Certyfikat i deklaracja dla urządzenia lub jego części zwilżanych objętych art. 11. | Model urządzenia, głowica, zbiornik, przyłącza, uszczelki i zgodność kompletu z dokumentacją. |
| Żywice, złoża i chemikalia do uzdatniania | Atest higieniczny NIZP PZH–PIB; przy środkach dezynfekcyjnych również właściwe pozwolenie biobójcze. | Nazwa handlowa, producent i zakład produkcyjny, zakres stosowania, dawka, ograniczenia, termin ważności oraz numer partii. |
💡 Z PRAKTYKI PROJEKTOWEJ: W specyfikacji nie wpisuję wyłącznie zdania „produkt musi mieć atest”. Zamiast tego wskazuję alternatywę przejściową i docelową oraz wymagane dane identyfikacyjne. Ponadto żądam dokumentów przed wbudowaniem, ponieważ po zasypaniu rurociągu nie da się rzetelnie zweryfikować oznaczeń każdej partii.
Dlaczego uszczelka i powłoka są równie ważne jak rura?
Na budowie najłatwiej sprawdzić znakowanie rury albo nazwę zaworu. Z kolei uszczelki, smary montażowe i naprawy powłok bywają pobierane z opakowań zbiorczych, a po montażu tracą indywidualną identyfikowalność.
Jednocześnie w nowym systemie produkt zmontowany jest oceniany według elementu o najwyższej kategorii ryzyka. Dlatego producent zaworu powinien objąć oceną zwilżane elementy całego wyrobu. Natomiast wykonawca może wyjść poza zakres certyfikowanego typu, gdy samodzielnie zamieni fabryczną uszczelkę albo powłokę.
🛑 NIE RÓB TEGO: Nie zamieniaj uszczelki EPDM, smaru ani zestawu naprawczego wyłącznie na podstawie zgodności wymiarów. W efekcie mechanicznie pasujący zamiennik może nie być objęty oceną higieniczną gotowego produktu i może zmienić warunki jego dopuszczonego stosowania.
Czy atesty PZH znikną również dla złóż i chemikaliów?
Nie. W praktyce ustawa pozostawia krajowy atest wydawany przez NIZP PZH–PIB dla chemikaliów do uzdatniania oraz materiałów filtracyjnych. Jednocześnie urządzenie uzdatniające trzeba rozdzielić na dwie grupy. Pierwsza obejmuje obudowę i części zwilżane objęte systemem produktów. Natomiast druga obejmuje złoże, żywicę, membranę lub środek chemiczny oceniane według zasad właściwych dla uzdatniania.
Ustawa z 13 marca 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 605 – nowy art. 37as ust. 2
„Podmiot wprowadzający do obrotu chemikalia do uzdatniania wody lub materiały filtracyjne do kontaktu z wodą do spożycia może wprowadzać te chemikalia i materiały do obrotu, jeżeli uzyskał atest higieniczny wydany przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy […].”
Interpretacja autora: Sformułowanie „atest PZH 2027” nadal będzie poprawne w odniesieniu do złoża filtracyjnego albo chemikalium, ale nie do nowej rury czy zaworu objętych europejską certyfikacją produktów. Dlatego przy stacji uzdatniania może być potrzebny pakiet dokumentów pochodzących z dwóch różnych systemów.
Przykład z praktyki: Zmiękczacz ma zbiornik, głowicę, uszczelnienia i przewody mające kontakt z wodą, a jednocześnie zawiera żywicę jonowymienną. W rezultacie dokument dotyczący samej żywicy nie potwierdza automatycznie zgodności całego urządzenia, podobnie jak certyfikat obudowy nie zastępuje atestu złoża.
Co zrobić z produktem kupionym przed zmianą przepisów?
Dlatego najpierw trzeba ustalić, czy produkt został już wbudowany, czy tylko zakupiony i przechowywany. Istniejącej prawidłowo wykonanej instalacji nie demontuje się automatycznie po zmianie systemu oceny. Nowe reguły dotyczą natomiast produktów wprowadzanych do obrotu i stosowanych przy nowych instalacjach, naprawach oraz przebudowach.
Jeżeli wyrób pozostaje natomiast w magazynie, faktura z 2026 r. nie zastępuje ważnego dokumentu higienicznego. W praktyce przed wbudowaniem trzeba sprawdzić ważność starego atestu, zakres wyrobów oraz warunki okresu przejściowego. Po wygaśnięciu dokumentu trzeba natomiast poprosić producenta o jego przedłużenie albo o nowy certyfikat. Z tego powodu temat atest PZH 2027 rozstrzyga status dokumentu, a nie sama data na fakturze.
Co więcej, nie powinno się mieszać partii bez zachowania identyfikowalności. Z kolei protokół przyjęcia materiałów, zdjęcia etykiet, dokument WZ i numery partii tworzą spójny dowód. Dzięki temu można wykazać, że dokumentacja dotyczy produktu wbudowanego na danym odcinku.
Podział obowiązków projektanta, wykonawcy i inspektora
W praktyce projektant powinien opisać wymagany efekt i dokumenty odbiorowe bez utrwalania nieaktualnego zwrotu „atest PZH dla wszystkiego”. Dlatego w specyfikacji warto dopuścić ważny dokument krajowy w okresie przejściowym. Z kolei dla wyrobu ocenionego w nowym systemie trzeba wskazać certyfikat i deklarację zgodności UE.
Wykonawca odpowiada z kolei za weryfikację dokumentów przed zamówieniem i wbudowaniem. Sama akceptacja dostawcy nie wystarcza, ponieważ nazwa handlowa na fakturze może nie odpowiadać typoszeregowi objętemu certyfikatem.
Jednak inspektor sprawdza spójność całego łańcucha: wyrób, oznakowanie, producenta, zakres zastosowania, ważność dokumentu, jednostkę wydającą i ograniczenia. Natomiast przedsiębiorstwo wodociągowe może dodatkowo stosować własne standardy materiałowe i wykazy akceptowanych rozwiązań. Jednak takie dokumenty nie zastępują ustawowego potwierdzenia wymagań higienicznych.
👷 KOMENTARZ PROJEKTANTA: Najwięcej problemów nie wynika z braku dokumentu, lecz z braku zgodności między dokumentem a wyrobem. Z tego powodu certyfikat może nie obejmować dostawy z innej fabryki albo ze zmienionym elastomerem. Ten sam problem dotyczy niewymienionej średnicy oraz zakresu ograniczonego wyłącznie do zimnej wody.
Oficjalne akty i dokumenty źródłowe
- Ustawa z 13 marca 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 605 – PDF
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 – PDF
- Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2024/365 – metodyki oceny substancji i składów, PDF
- Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2024/367 – europejskie listy pozytywne, PDF
- Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2024/368 – badanie materiałów końcowych, PDF
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2024/369 – zmiany list pozytywnych, PDF
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2024/370 – procedury oceny zgodności, PDF
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2024/371 – oznakowanie produktów, PDF
Końcowa checklista projektanta
- ✅ Czy dokument dotyczy produktu mającego kontakt z wodą pitną, a nie tylko surowca?
- ✅ Czy nazwa producenta i miejsce produkcji odpowiadają dostarczonemu wyrobowi?
- ✅ Czy dokument obejmuje dokładny typ, średnicę, materiał i zakres temperatur?
- ✅ Czy stary atest był ważny 31 grudnia 2026 r. i pozostaje ważny w dniu zastosowania?
- ✅ Czy nowy certyfikat wydała właściwa jednostka notyfikowana?
- ✅ Czy deklaracja zgodności UE wskazuje rozporządzenie 2024/370 oraz numer certyfikatu?
- ✅ Czy produkt, dokumentacja i opakowanie mają wymagane oznakowanie dla wody pitnej?
- ✅ Czy deklaracja właściwości użytkowych i znak CE nie zostały błędnie uznane za ocenę higieniczną?
- ✅ Czy elementy zmontowanego wyrobu, w tym uszczelki i powłoki, mieszczą się w zakresie certyfikowanego typu?
- ✅ Czy złoże lub chemikalia do uzdatniania mają odrębny, ważny atest NIZP PZH–PIB?
- ✅ Czy zachowano zdjęcia oznaczeń, numery partii, dokument WZ i protokół odbioru materiałów?
FAQ: atest PZH 2027
Nie na dotychczasowych zasadach właściwych dla materiałów i wyrobów dystrybucyjnych. Dla nowych produktów zastosowanie ma europejska ocena zgodności, certyfikat jednostki notyfikowanej, deklaracja zgodności UE i oznakowanie dla wody pitnej.
Tak, przez okres, na jaki został wydany. Jeżeli był ważny 31 grudnia 2026 r., jego ważność może być przedłużana na dotychczasowych zasadach, jednak nie dłużej niż do 31 grudnia 2032 r.
Nie. Znak CE odnosi się do właściwego aktu harmonizacyjnego, natomiast zgodność higieniczna produktu z art. 11 dyrektywy jest potwierdzana w odrębnym systemie. Dlatego produkt może wymagać równocześnie dokumentów budowlanych, metrologicznych i higienicznych.
Nie. Faktura potwierdza zakup, ale nie zastępuje ważnego atestu ani nowego certyfikatu. Z kolei przed wbudowaniem trzeba potwierdzić zakres i ważność dokumentu oraz jego zgodność z dokładnym typem i partią produktu.
Nie. Ustawa nadal przewiduje atest NIZP PZH–PIB dla chemikaliów do uzdatniania wody i materiałów filtracyjnych. Natomiast obudowa, głowica i inne części urządzenia mające kontakt z wodą mogą podlegać europejskiemu systemowi certyfikacji produktów.
